Türkiye’de Kripto Varlıkların Hukuki Statüsü: 7518 Sayılı Kanun ve Uzman Analizi

Türkiye’de “kripto para” ifadesi günlük kullanımda yaygın olsa da, mevzuatta esasen “kripto varlık” kavramı tanımlanmıştır. Bu yüzden hukuken doğru çerçeve, “kripto para = kripto varlığın bir türü” şeklinde kurulabilir.

Bu konuda üç ana düzenleyici çerçeve öne çıkar:

1. Sermaye Piyasası Kanunu (6362): Kripto varlığı tanımlar ve “platform/kripto varlık hizmet sağlayıcı” gibi kavramları mevzuata yerleştirir.

2. TCMB’nin Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmeliği (38569): Kripto varlıkların ödemelerde doğrudan/dolaylı kullanılmasını yasaklayan yaklaşımı düzenler.3) MASAK/AML çerçevesi: Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesi kapsamında kripto varlık transferlerinde belirli bilgi yükümlülükleri ve müşteri tanıma yaklaşımının önemini ortaya koyar. (Bu sohbetin veri setinde ilgili yönetmelik kesiti “Kripto varlık transferleri” olarak yer alıyor.)

Aşağıdaki resmi tanımlar, “kripto para nedir?” sorusunun Türkiye hukuku bakımından en sağlam cevabını oluşturur:

1) Sermaye Piyasası Kanunu’nda “kripto varlık” tanımı

SERMAYE PİYASASI KANUNU – Madde 3 (Tanımlar) (Kripto varlık / cüzdan / platform / hizmet sağlayıcı)

aa) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Cüzdan: Kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bu varlıklara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamaları,bb) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık: Dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak elektronik olarak oluşturulup saklanabilen, dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan ve değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlıkları,cc) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık hizmet sağlayıcı: Platformları, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşları ve bu Kanuna dayanılarak yapılacak düzenlemelerde kripto varlıkların ilk satış ya da dağıtımı dâhil olmak üzere kripto varlıklarla ilgili olarak hizmet sağlamak üzere belirlenmiş diğer kuruluşları,dd) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Platform: Kripto varlık alım satım, ilk satış ya da dağıtım, takas, transfer, bunların gerektirdiği saklama ve belirlenebilecek diğer işlemlerin bir veya daha fazlasının gerçekleştirildiği kuruluşları,çç) (Ek:26/6/2024-7518/1 md.) Kripto varlık saklama hizmeti: Platform müşterilerinin kripto varlıklarının veya bu varlıklara ilişkin cüzdandan transfer hakkı sağlayan özel anahtarların saklanmasını, yönetimini veya Kurulca belirlenecek diğer saklama hizmetlerini,

Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=6362&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

Bu tanımdan çıkan sonuç: Kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi (blokzincir gibi) ile üretilen ve dijital ağlarda dolaşan, “değer veya hak” ifade edebilen gayri maddi (soyut) varlıktır.Günlük dilde “kripto para” dediğimiz şey (Bitcoin vb.) çoğu kez bu tanımın içindedir; ancak hukuk metni “para” değil “varlık” der.

2) TCMB Yönetmeliği: Kripto varlık “para/elektronik para/menkul kıymet” sayılmayan bir varlık olarak konumlanır ve ödemelerde kullanımı yasaklanır

ÖDEMELERDE KRİPTO VARLIKLARIN KULLANILMAMASINA DAİR YÖNETMELİK – Madde 3

(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında kripto varlık, dağıtık defter teknolojisi veya benzer bir teknoloji kullanılarak sanal olarak oluşturulup dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan, ancak itibari para, kaydi para, elektronik para, ödeme aracı, menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı olarak nitelendirilmeyen gayri maddi varlıkları ifade eder.(2) Kripto varlıklar, ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılamaz.(3) Kripto varlıkların ödemelerde doğrudan veya dolaylı şekilde kullanılmasına yönelik hizmet sunulamaz.

Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=38569&mevzuatTur=7&mevzuatTertip=5

Bu düzenleme, pratikte şunu söyler:

• Kripto varlıklar itibari para (TL gibi) değildir.

• Elektronik para da değildir.

• Ödemelerde doğrudan/dolaylı kullanılamaz ve bu kullanım için hizmet sunulamaz.

Bu, “kripto para” ifadesinin halk arasındaki adlandırma olduğunu; fakat ödeme hukukunda “para” gibi muamele görmediğini gösterir.

3) Uygulama ve yargı bakışı (örnek içtihat parçaları)

Kripto varlıkların artık mevzuatta tanımlanmasıyla birlikte, bazı uyuşmazlıklarda görevli mahkemenin tespiti gibi konular gündeme gelmiştir. Örneğin İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi kararında, kripto varlıklara ilişkin yasal düzenleme sonrası uyuşmazlıkta görev tartışması ele alınmıştır.

T.C. İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

7518 sayılı Kanun ile Sermaye Piyasası Kanunu'nda değişiklik yapılarak, kripto varlıklar sermaye piyasası aracı kabul edilmiştir ... Kripto varlıklar ile ilgili yasal düzenlemenin yapılmasıyla birlikte uyuşmazlıkta görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir.

Kaynak: T.C. İSTANBUL 4. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

Not: Bu içtihat metninde kripto varlıkların “sermaye piyasası aracı kabul edildiği” ifadesi geçse de, mevzuat düzeyinde (özellikle 6362 sayılı Kanun tanım maddelerinde) kripto varlıklar; “değer veya hak ifade edebilen gayri maddi varlık” olarak tanımlanmıştır. Kripto varlığın her durumda “sermaye piyasası aracı” olup olmadığı, somut kripto varlığın niteliğine (hak sağlama yapısına vb.) ve SPK’nın düzenlemelerine göre değerlendirilir. Yani uygulamada/yorumda farklılıklar görülebilir.

Kripto para (kripto varlık) nedir? — Kavramsal açıklama

“Kripto para” denince teknik ve ekonomik olarak genelde şu özellikler kastedilir:

1. Dijital ve gayri maddi varlıktır: Fiziksel banknot/coin değildir.2) Dağıtık defter (blokzincir) mantığıyla çalışır: Kayıtlar tek bir merkezde değil, ağ üzerinde tutulur.3) Transferi kriptografik anahtarlarla yapılır: “Cüzdan” dediğimiz şey çoğu zaman aslında varlığın kendisini değil, onu harcamaya yarayan özel anahtarı yönetir.4) Değer ifade eder: Piyasa değeri oluşabilir; alınıp satılabilir; bazı projelerde bir “hak” (ör. yönetişim, kullanım hakkı) da ifade edebilir.

Hukuki tanım açısından ise Türkiye’de kripto varlık, SPK tanımına göre:

• Elektronik olarak oluşturulup saklanabilen,

• Dijital ağlar üzerinden dağıtımı yapılan,

• Değer veya hak ifade edebilen,

• Gayri maddi varlıktır.

  
  

Türkiye’de “kripto para”nın hukuki statüsüne dair pratik sonuçlar

A) “Para” gibi her yerde ödeme aracı olarak kullanabilir miyim?

Genel kural: Hayır.TCMB Yönetmeliği uyarınca kripto varlıklar ödemelerde doğrudan/dolaylı kullanılamaz ve bu yönde hizmet sunulamaz (Yön. m.3).

B) Kripto varlık alıp satmak yasak mı?

Veri setindeki içtihatlardan ve genel çerçeveden hareketle: Alım-satımın kendisi “mutlak yasak” olarak konumlanmış değildir; ancak platformların/iş modellerinin SPK düzenlemeleri ve diğer mevzuatla uyumlu olması gerekir. Ayrıca dolandırıcılık, izinsiz faaliyette bulunma, tüketici uyuşmazlıkları, MASAK yükümlülükleri gibi risk alanları doğar.

C) “Kripto varlık” ile “elektronik para” aynı şey mi?

Hayır. Yönetmelik m.3 açıkça kripto varlıkların elektronik para olarak nitelendirilmediğini söyler.

Sonuç / Özet

• Türkiye hukukunda “kripto para” yerine esas kavram kripto varlıktır.- Kripto varlık, SPK mevzuatında: dağıtık defter teknolojisiyle oluşturulan, dijital ağlarda dağıtılan, değer veya hak ifade eden gayri maddi varlık olarak tanımlanır (6362 sayılı Kanun m.3).- TCMB düzenlemesine göre kripto varlıklar itibari para/elektronik para/ödeme aracı değildir ve ödemelerde doğrudan-dolaylı kullanılamaz (Yön. m.3).- Uyuşmazlıklarda yargı kararlarında kripto varlıklara ilişkin yeni düzenlemelerin görev ve nitelendirme tartışmalarına etkisi görülmektedir (ör. İstanbul 4. ATM kararı).