BAM Perspektifinden Uzman Mütalaasının Hukuki Niteliği
- Ahmet A.
- 1 gün önce
- 4 dakikada okunur
Bölge Adliye Mahkemeleri nezdinde uzman mütalaası, Türk hukuk sisteminde önemli bir yere sahip olup, özellikle teknik ve özel bilgi gerektiren konularda yargılamanın doğru ve adil bir şekilde yürütülmesine katkı sağlamaktadır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) kapsamında düzenlenen uzman mütalaası, tarafların kendi menfaatlerini korumak ve yargılama sürecine katkıda bulunmak amacıyla başvurdukları bir delil türüdür.
1. Uzman Mütalaasının Hukuki Niteliği ve Amacı
Uzman mütalaası, HMK'nın 293. maddesinde düzenlenmiştir 7. Bu düzenlemeye göre, taraflar dava konusu olayla ilgili olarak uzmandan bilimsel mütalaa alabilirler 7, 8, 12, 14. Uzman mütalaası, hukuki konularda yardımcı nitelikte takdiri bir delil olup, takdir yetkisi mahkemeye aittir 10.
Uzman mütalaasının temel amacı, özellikle özel ve teknik bilgi gerektiren konularda, mahkemenin doğru ve adil bir karar verebilmesi için olayın tam olarak aydınlatılmasını sağlamaktır 1, 2, 9. Taraflar, alınan bilirkişi raporundan tatmin olmamaları halinde uzman görüşü alarak mahkemeye sunabilirler 1, 2, [9]
2. Mahkemenin Uzman Mütalaasına Yaklaşımı
Mahkeme, özellikle özel ve teknik bilgiyi gerektiren konularda, tarafın sunduğu uzman görüşünün dava konusuyla ilgili olması halinde bunu mutlaka dikkate almak ve değerlendirmek zorundadır 1, 2, 9, 11. Yargıtay içtihatları da bu yöndedir 1.
Ancak, uzman mütalaasının mahkemece değerlendirilebilmesi için bazı şartlar bulunmaktadır. HMK'nın 293/3. maddesi uyarınca, kendisinden rapor alınan uzman kişinin mahkeme tarafından davet edilerek dinlenmesine karar verilebilir. Uzman kişinin çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmemesi halinde, hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmayacaktır 8, 12, 14.
3. Bilirkişi Raporu ile Uzman Mütalaası Arasındaki Çelişki
Dava dosyasında hem bilirkişi raporu hem de uzman mütalaası bulunması ve bunlar arasında çelişki olması durumunda, mahkemenin bu çelişkiyi gidermesi gerekmektedir 5, 13, 15. Eğer bilirkişi raporuna, taraflardan biri uzman görüşüne dayanarak itiraz etmiş ve bu itirazlar mahkeme tarafından değerlendirilmemiş ve gerekçeli bir şekilde karşılanmamışsa, bu durum uzman görüşüne dayanan tarafın haklarının ihlali anlamına gelebilir 2, 9, 11.
Bölge Adliye Mahkemeleri, bilirkişi raporu ile uzman mütalaası arasındaki çelişkinin giderilmeden karar verilmesinin Yargıtay içtihatlarına aykırı olduğunu belirtmektedir 5. Bu durumda, mahkemenin yeni bir bilirkişi heyeti oluşturarak veya mevcut raporları ve uzman mütalaasını birlikte değerlendirerek denetime elverişli bir rapor alması gerekebilir 4.
4. Uzman Mütalaasının Delil Değeri
Uzman mütalaası, mahkemece serbestçe değerlendirilebilecek bir delil niteliğindedir 9. Mahkeme, uzman mütalaasını diğer delillerle birlikte değerlendirerek kararını verir 7. Ancak, uzman mütalaasının tek başına bir hüküm kurmaya yeterli olmadığı durumlar da olabilir. Örneğin, bir imza incelemesinde birden fazla bilimsel rapor ve uzman mütalaası bulunması, mahkemenin kararını etkileyebilir 6, 16.
5. Bölge Adliye Mahkemelerinin Uzman Mütalaasına İlişkin Kararları
Bölge Adliye Mahkemeleri, uzman mütalaasının yargılama sürecindeki önemini vurgulayan çeşitli kararlar vermiştir:
Adana Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, tarafların uzman görüşü alıp mahkemeye ibraz edebileceğini ve mahkemenin bunu dikkate almak zorunda olduğunu belirtmiştir 1.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, bilirkişi raporuna uzman görüşüyle itiraz edilmesi halinde, itirazların mahkemece değerlendirilmemesinin HMK'nın 27. maddesine aykırı olduğunu ifade etmiştir 2.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, dosyadaki bilirkişi raporları ve uzman mütalaasının yanında defter incelemesinin de eklenmesi gerektiğini belirtmiştir 3. Ayrıca, mahkemenin uzman mütalaasını yok sayarak karar veremeyeceğini ve çelişki olması halinde yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılması gerektiğini vurgulamıştır 15.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, bilirkişi raporu ile uzman mütalaaları arasındaki çelişki giderilmeden karar verilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir 5, 13.
Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, adli belge uzman mütalaasını düzenleyen uzmanın duruşmada dinlenilmesi talebinin dikkate alınmamasının hatalı olduğunu belirtmiştir 18.
Sonuç olarak, Bölge Adliye Mahkemeleri, uzman mütalaasını yargılamanın önemli bir parçası olarak görmekte ve özellikle teknik konularda adil bir karar verilebilmesi için bu mütalaaların dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Kaynakça
Sıkça Sorulan Sorular: İstinaf (BAM) Sürecinde Uzman Mütalaası
1. İstinaf aşamasında (BAM nezdinde) uzman mütalaası sunulabilir mi? Evet, sunulabilir. Bölge Adliye Mahkemeleri, davanın esasına yönelik inceleme yaparken dosyaya sunulan yeni teknik görüşleri ve uzman mütalaalarını HMK 293 kapsamında değerlendirmekle yükümlüdür. Özellikle bilirkişi raporu ile uzman görüşü arasındaki çelişkiler, istinaf incelemesinde önemli bir bozma sebebidir.
2. BAM kararlarına göre mahkeme uzman mütalaasını neden dikkate almalıdır? İstanbul ve Adana BAM dairelerinin yerleşik kararlarına göre; uzman mütalaası "Hukuki Dinlenilme Hakkı"nın (HMK m. 27) bir parçasıdır. Mahkemenin, dosya ile ilgili olan bir uzman görüşünü görmezden gelmesi veya gerekçeli kararında tartışmaması, yargılamanın adilliğine gölge düşürür.
3. Bilirkişi raporu ile uzman mütalaası çelişirse BAM nasıl bir yol izler? Bölge Adliye Mahkemeleri, bu tür çelişkilerin giderilmeden karar verilmesini usule aykırı bulmaktadır. Eğer ilk derece mahkemesi bu çelişkiyi gidermemişse, BAM kararı kaldırarak; yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılmasına veya çelişkiyi giderecek ek rapor alınmasına hükmeder.
4. Uzman mütalaasını hazırlayan uzmanın duruşmada dinlenmesi zorunlu mudur? HMK m. 293/3 uyarınca, taraflardan birinin talebi üzerine mahkeme uzmanı duruşmaya çağırabilir. Kayseri BAM 3. Hukuk Dairesi kararlarında da vurgulandığı üzere, geçerli bir sebep olmaksızın uzmanın dinlenilmesi talebinin reddedilmesi hatalı bir uygulamadır.
5. Uzman mütalaası tek başına hükme esas alınabilir mi? Uzman mütalaası "takdiri bir delil" niteliğindedir. Mahkeme bu mütalaayı diğer delillerle (bilirkişi raporu, tanık beyanları vb.) birlikte serbestçe değerlendirir. Ancak bilimsel ve denetlenebilir bir mütalaa, mahkemenin vicdani kanaatinin oluşmasında ve bilirkişi raporundaki hataların tespitinde en güçlü araçtır.
6. İstinaf dilekçesinde uzman mütalaasına nasıl atıf yapılmalıdır? İstinaf dilekçesinde; bilirkişi raporundaki hataların uzman mütalaası ile nasıl ispatlandığı net bir şekilde belirtilmeli ve "çelişkinin giderilmediği" hususu bir bozma nedeni olarak ileri sürülmelidir. İlgili BAM dairelerinin kararlarına atıf yapmak, dilekçenin hukuki gücünü artıracaktır.
Yorumlar