top of page
Ara

Kripto para (kripto varlık) uyuşmazlıklarında bilirkişi raporu: Ne zaman alınır, nasıl olmalı, nasıl itiraz edilir?

Kripto Para

Kripto varlık uyuşmazlıkları çoğu zaman hem teknik (blockchain, cüzdan/transfer, siber güvenlik, log kayıtları) hem de finansal/muhasebesel (hesap hareketleri, komisyonlar, fiyat oluşumu, müşteri varlıklarının ayrıştırılması) inceleme gerektirdiği için, mahkemeler sıklıkla bilirkişiye başvurur. Ancak bilirkişilik “her şeyin bilirkişiye devri” değildir: HMK, bilirkişinin alanını sıkı biçimde özel/teknik bilgiyle sınırlar.


Aşağıda kripto varlık davalarında bilirkişi raporunun hukuki çerçevesini, raporun taşıması gereken özellikleri, rapora itiraz usulünü ve uygulamada doğru stratejiyi adım adım anlatıyorum.

1) Bilirkişiye hangi hallerde başvurulur? (HMK m.266)

Kripto uyuşmazlıklarında bilirkişiye başvurulması tipik olarak şu konularda gündeme gelir:

  • İzinsiz transfer / hesap ele geçirilmesi: IP, cihaz, oturum,2FA değişiklikleri, log analizi, saldırı vektörü, on-chain fon akışı (TX hash analizi).

  • Transfer gecikmesi / çekim engeli: talimat zamanı, işleme alınma zamanı, zincire çıkış, saklama/prosedür süreçleri.

  • Platform kayıtları ile blockchain kayıtlarının uyumu: off-chain (platform içi) – on-chain (blokzincir) karşılaştırma.

  • Emir defteri / fiyat anomalileri / piyasa bozucu işlemler iddiası: emir defteri verisi, eşleşme paterni, wash trade şüphesi.

  • Müşteri varlıklarının ayrıştırılması / saklama: müşteri varlığı – şirket varlığı ayrımı, kayıt sistemi, mutabakat.

Bilirkişiye başvurunun sınırını HMK m.266 çiziyor:


HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU – MADDE 266

MADDE 266- (1) Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir. ...Ancak genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. ...Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk alanı dışında ayrı bir uzmanlığa sahip olduğunu belgelendirmedikçe, bilirkişi olarak görevlendirilemez.



Pratik sonuç

  • “Sözleşme maddesi geçerli mi?”, “kusur oranı hukuken ne olmalı?”, “haksız fiil var mı?” gibi hukuki nitelendirmeler bilirkişinin işi değildir.

  • Buna karşılık “transfer hangi adresten hangi adrese ne zaman çıktı?”, “2FA devre dışı bırakıldı mı?”, “loglar tutarlı mı?” gibi teknik tespitler bilirkişinin işidir.


2) Bilirkişi raporu neleri içermelidir? (HMK m.279)

Kripto davalarında bilirkişi raporunun “denetime elverişli” (Yargıtay denetimine ve taraf denetimine açık) olması esastır. HMK m.279 raporun zorunlu unsurlarını sayar:


HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU – Madde 279

Madde 279 :(1) Mahkeme, bilirkişinin oy ve görüşünü yazılı veya sözlü olarak bildirmesine karar verir.(2) Raporda, tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlarla, bilirkişiler arasında görüş ayrılığı varsa, bunun sebebi, düzenlenme tarihi ve bilirkişi ya da bilirkişilerin imzalarının bulunması gerekir. ...(4) ... Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.



Kripto özelinde “iyi” rapor nasıl görünür?

Denetime elverişli bir kripto bilirkişi raporunda genellikle şunlar bulunur:

  1. Veri seti: Hangi kayıtlar incelendi? (TX hash, platform hareket dökümü, login/IP logları,2FA değişim kayıtları, destek yazışmaları vb.)

  2. Yöntem: On-chain analiz nasıl yapıldı? Hangi zincir gezgini/analiz yöntemi kullanıldı? Zaman damgaları nasıl doğrulandı?

  3. Zaman çizelgesi (timeline): “Şu tarihte login”, “şu tarihte 2FA değişimi”, “şu tarihte çekim talimatı”, “şu blokta transfer” gibi.

  4. Teknik bulgular + bulgu-dayanak ilişkisi: “Bu bulgu şu log satırına/TX’e dayanır.”

  5. Sonuç: Teknik olarak ne gerçekleşmiş? Belirsizlik varsa neden?


3) Bilirkişi hukuki değerlendirme yapabilir mi? (Bilirkişilik Yönetmeliği m.55/4)

Uygulamada kripto dosyalarında sık görülen sorun: bilirkişinin “platform kusurludur / sözleşme geçersizdir / tazminat gerekir” gibi hukuki hüküm cümleleri kurmasıdır. Bu açıkça yasaktır.

BİLİRKİŞİLİK YÖNETMELİĞİ – Madde 55 (4)

Bilirkişi raporuMadde 55... :(4) Bilirkişi, raporunda ve sözlü açıklamaları sırasında hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz.



Pratik itiraz argümanı

Bilirkişi raporunda “kusur”, “sorumluluk”, “sözleşme geçersizliği”, “tazminata hükmedilmesi gerekir” gibi ifadeler varsa; bunlar raporun hukuki sınırı aştığı gerekçesiyle itiraz sebebidir. Mahkeme bu kısımları değerlendirme dışı bırakmalı; gerekirse ek rapor/yeniden bilirkişilik yaptırmalıdır.


4) Bilirkişi raporuna nasıl itiraz edilir, süre nedir? (HMK m.281)

Kripto uyuşmazlıklarında raporlar genelde hacimli veri içerir; süre yönetimi çok kritiktir.

HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU – MADDE 281

MADDE 281- (1) Taraflar, bilirkişi raporunun, kendilerine tebliği tarihinden itibaren iki hafta içinde, raporda eksik gördükleri hususların, bilirkişiye tamamlattırılmasını; belirsizlik gösteren hususlar hakkında ise bilirkişinin açıklama yapmasının sağlanmasını veya yeni bilirkişi atanmasını mahkemeden talep edebilirler. ...... talebin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olması ya da özel yahut teknik bir çalışmayı gerektirmesi hâlinde yine bu süre içinde mahkemeye başvuran tarafa, sürenin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve iki haftayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.



Uygulama ipuçları

  • Rapor tebliğinden itibaren 2 hafta içinde itiraz/ek rapor/yeni bilirkişi talebi yapılır.

  • Kripto dosyalarında “özel teknik çalışma gerektiği” sıklıkla savunulabilir; bu nedenle 2 hafta içinde ek süre talep etmek (en fazla +2 hafta) çok işe yarar.- İtirazda hedef net olmalı:1) “Şu veriler incelenmemiş” (eksiklik)

  • “Şu kısım belirsiz” (açıklama)

  • “Rapor kendi içinde çelişkili / denetime elverişsiz” (yeni rapor veya yeni bilirkişi)


5) Yargıtay’ın rapor standardı: “Denetime elverişlilik” ve rapor hükme esas alınamaz halleri

Yargıtay, bilirkişi raporunun; iddia-savunmayı tartışan, teknik açıklaması olan, çelişkisiz ve denetime elverişli olmasını arıyor. Aksi halde rapor hükme esas alınamaz; ek rapor/yeniden inceleme gerekir.

Bu yaklaşım özellikle şu HGK kararlarında net:


Hukuk Genel Kurulu 2022/131 E. ,2022/1805 K.

Mahkemece bilirkişi incelemesine başvurulduğunda; raporun, olayın özelliklerine ve uyuşmazlığın çeşidine göre yapılması gerekli olan inceleme ve değerlendirmeleri içermesi, raporda hâkimin uyuşmazlığı çözmesi için gerekli olan tüm özel ve teknik bilgilere ve açıklamalara usulünce yer vermesi, tarafların iddia, savunma ve itirazlarını gerekçeleriyle ve olayın teknik özellikleriyle tartışması, bu tartışmanın da denetime elverişli olması gerekmektedir.Anılan bilirkişi raporunun teknik özellikleri taşımaması, denetime elverişli olmaması, mevcut bilirkişi raporları ile çelişki oluşturması ... hâlinde söz konusu rapor hükme esas alınamayacaktır.Hâkim ... eksiklik veya belirsizliğin ya da çelişkilerin giderilmesi ... için bilirkişiden ek rapor almalı ya da yeni bir bilirkişi incelemesi yaptırmalıdır.


Hukuk Genel Kurulu 2017/152 E. ,2019/356 K.

... bilirkişi incelemesine başvurulduğunda; raporun ... gerekli olan inceleme ve değerlendirmeleri içermesi ... tarafların iddia, savunma ve itirazlarının gerekçeleriyle ... tartışması, bu tartışmanın da denetime elverişli olması gerekmektedir.... raporun teknik özellikleri taşımaması, denetime elverişli olmaması, ... çelişki yaratması ... hâlinde söz konusu rapor hükme esas alınamayacaktır.


Kripto uyuşmazlığına uyarlarsak: “Hükme esas alınamaz” örnekleri

  • Raporda TX hash yok, sadece “transfer yapılmış” deniyor.

  • Platform “login logları” sunmuş ama rapor bunları hiç tartışmıyor.

  • Raporda “hack oldu” deniyor ama hangi bulguyla deniyor belirsiz.

  • Zincir zamanı (block timestamp) ile platform zamanı arasındaki fark açıklanmıyor.

  • Bir rapor “çekim otomatik onaylandı” derken diğeri “manuel onay” diyor; çelişki giderilmiyor.

Kripto dosyalarında bilirkişiye sorulabilecek “doğru” sorular (çok kritik)

Mahkeme bilirkişiye genellikle sorular sorar; taraf olarak siz de “bilirkişiye sorulacak sorular” önerirsiniz. Kripto uyuşmazlıklarında soruların doğru kurulması, raporun kalitesini belirler.

A) İzinsiz transfer (hesap ele geçirilmesi) için örnek sorular

  1. Dava konusu transfer(ler)e ilişkin TX hash / blok bilgileri nedir? Transfer zamanı ve adresler nelerdir?

  2. Platform kayıtlarına göre transfer talimatı hangi IP/cihaz/oturum üzerinden verilmiştir?

  3. Transfer öncesi-sonrası 2FA değişimi / şifre sıfırlama / e-posta değişimi var mıdır?

  4. Aynı dönemde olağandışı giriş denemeleri veya başarısız girişler var mıdır?

  5. Platformun güvenlik önlemleri (2FA zorunluluğu, çekim whitelist, risk skoru, şüpheli işlem tespiti) olay anında devrede midir?

B) Transfer gecikmesi/çekim engeli için örnek sorular

  1. Müşterinin çekim talimatı hangi tarih-saatte alınmış, hangi tarih-saatte işleme alınmıştır?

  2. Platformun saklama/operasyon süreçlerinde gecikmeyi açıklayan teknik kayıtlar var mıdır?

  3. Transferin zincire çıkmaması platform içi mi yoksa zincir kaynaklı mı (mempool yoğunluğu, fee vs.)?

  4. Platformun kullanıcı sözleşmesi ve iç prosedürleri ile fiili süreç uyumlu mudur? (Burada bilirkişi hukuki geçerlilik değil, teknik süreç uyumu inceler.)

7) Bilirkişi raporu ile “uzman görüşü” (HMK m.293) birlikte nasıl kullanılır?

Kripto davalarında çok etkili strateji şudur:

  • Mahkeme bilirkişisi rapor yazar.

  • Siz, HMK m.293’e göre özel uzman görüşü alır, rapora teknik karşı görüş sunarsınız.

  • Sonra HMK m.281 ile bilirkişi raporuna itiraz ederek; ek rapor veya yeni bilirkişi istersiniz.

HMK m.293 metni:

HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU – MADDE 293

MADDE 293- (1) Taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak, uzmanından bilimsel mütalaa alabilirler. Sadece bu nedenle ayrıca süre istenemez.(2) Hâkim, talep üzerine veya resen, kendisinden rapor alınan uzman kişinin davet edilerek dinlenilmesine karar verebilir. ...(3) Uzman kişi çağrıldığı duruşmaya geçerli bir özrü olmadan gelmezse, hazırlamış olduğu rapor mahkemece değerlendirmeye tabi tutulmaz.



8) Kripto varlık hizmet sağlayıcının sorumluluğu ve kayıt düzeni: bilirkişi raporunun “konusu” olur mu?

Evet; ancak bilirkişinin görevi, “hukuken sorumlu mu?” demekten ziyade, teknik olay akışını ve sistem kusurlarını tespit etmektir.

Bu noktada SPKn m. 35/C (kayıt, ayrıştırma, sözleşmede sorumsuzluk şartının geçersizliği) kripto tarafındaki temel normdur:


SERMAYE PİYASASI KANUNU – MADDE 35/C (Seçili Hükümler)

MADDE 35/C- ...(1) ... Kripto varlık hizmet sağlayıcıların müşterilerine karşı sorumluluğunu ortadan kaldıran veya sınırlandıran her türlü sözleşme şartı geçersizdir. ...(5) ... kayıtlar ... güvenli, erişilebilir ve takip edilebilir şekilde tutulur. Tüm işlem kayıtlarının bütünlüğü, doğruluğu ve gizliliği sağlanır. ...(7) Müşterilere ait nakit ve kripto varlıklar, kripto varlık hizmet sağlayıcıların mal varlığından ayrı olup ... haczedilemez, rehnedilemez, iflas masasına dâhil edilemez ...,



Bilirkişinin bu maddelerle ilgili yapabileceği “teknik tespitler”

  • Kayıtların bütünlüğü: logların manipüle edilebilirliği, eksik kayıt, zaman uyuşmazlığı

  • Transfer mesajları / kayıt: izlenebilirlik, doğruluk, saklama

  • Müşteri varlıklarının ayrıştırılması: platform içi kayıt – saklama kayıtlarının mutabakatı (varsa)

9) Somut ve uygulanabilir “itiraz kontrol listesi” (HMK 281 için)

Rapor elinize geldiğinde şu başlıklarla hızlı tarama yapın:

  1. Görev tanımı dışına çıkmış mı?

  2. Hukuki nitelendirme yapıyor mu? (yasak; m.279/4 ve Yönetmelik m.55/4)

  3. Hangi veriyi incelediğini yazmış mı?

  4. TX hash var mı? Platform hareket dökümü var mı? Loglar listelenmiş mi?

  5. Yöntem var mı?

  6. On-chain analiz yöntemi, zaman damgası doğrulama, veri kaynağı açıklanmış mı?

  7. Timeline var mı?

  8. Olayın kronolojisi kurulmadan “sonuç” yazılmışsa rapor zayıflar.

  9. İddia-savunma tartışılmış mı?

  10. HGK standartlarına göre taraf itirazları teknik gerekçeyle tartışılmalı.

  11. Çelişki var mı?

  12. Kendi içinde veya dosyadaki başka raporlarla çelişiyor mu?

Bu tespitlerden birkaçı varsa: HMK 281 kapsamında ek rapor veya yeni bilirkişi talebi ciddi şekilde gündeme gelir.


Sonuç / Özet

  • Kripto varlık uyuşmazlıklarında bilirkişi raporu, çoğu zaman uyuşmazlığın çözümü için gerekli olan özel/teknik bilginin (blockchain incelemesi, log analizi, transfer/çekim süreçleri, kayıt uyumu) mahkemeye sunulmasını sağlar (HMK m. 266).

  • Bilirkişi raporu hukuki değerlendirme yapamaz; rapor yalnızca teknik alanda kalmalıdır (HMK m.279/4 ve Bilirkişilik Yönetmeliği m.55/4).- Rapor, iddia-savunmayı teknik gerekçeyle tartışmalı ve denetime elverişli olmalıdır; aksi halde hükme esas alınamaz ve mahkeme ek rapor/yeni bilirkişi yaptırmalıdır (HGK 2022/1805; HGK 2019/356).- Bilirkişi raporuna 2 hafta içinde itiraz edilebilir; kripto gibi teknik işlerde süre yetmiyorsa, bu süre içinde başvurmak şartıyla 1 defaya mahsus en fazla 2 hafta ek süre talep edilebilir (HMK m.281).- En etkili pratik: bilirkişi raporuna itirazı, gerekirse HMK m.293 kapsamında alınacak özel uzman görüşü ile teknik olarak desteklemektir.

Yorumlar

bottom of page