top of page
Ara

Ölümlü Trafik Kazasında Kusur Tespiti Ceza ve Hukuk sorumluluğunu


Trafik Kazasında Kusur Tespiti


Ölümlü trafik kazalarında kusur tespiti, maddi hasarlı kazalardan farklı olarak yalnızca “tutanak/uygulama” düzeyinde kalmaz; çoğunlukla ceza soruşturması ve kovuşturması yürür ve kusur tespiti:

  • Teknik incelemeler + bilirkişi raporları ile desteklenir,

  • Nihai olarak hâkim tarafından (cezada taksir/kusurluluk; hukukta kusur oranı) değerlendirilir.

Bu ayrımı özellikle vurguluyorum: Bilirkişi teknik olguları açıklar; kusurluluk/kusur oranı nihai değerlendirmede hâkime aittir


2) Temel mevzuat (özet değil, doğrudan dayanaklar)

2.1. Kazaya el koyma, tutanak ve trafik zabıtasının rolü (KTK m.83)


KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU (2918) – Madde 83 (Trafik kazalarına el koyma ve bilirkişilik)

Madde 83 – Trafik kazalarına; a) Adli yönden gereği yapılmak üzere mahalli genel zabıtaca, b) Kazanın oluş nedenlerini, iz ve delillerini belirleyerek trafik kaza tespit tutanağı düzenlemek üzere de trafik zabıtasınca el konulur.

... Trafik zabıtası, usul kanunlarına göre görevlendirilirse, trafik kazalarında bilirkişilik yapar.



Ölümlü kazada olay yeri işlemleri, delil tespiti ve adli süreç için kolluk (trafik/genel) ilk halkadır; ancak kusurun “nihai” tespiti çoğu dosyada bilirkişi + mahkeme değerlendirmesiyle şekillenir.


2.2. “Asli kusur” sayılan haller (KTK m.84)


KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU (2918) – Madde 84 (Asli kusur sayılan haller)

Madde 84 – Araç sürücüleri trafik kazalarında; a) Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme, b) Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna ... girme, c) İkiden fazla şeritli taşıt yollarında, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme, d) Arkadan çarpma, e) Geçme yasağı olan yerlerde geçme, f) Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma, g) Şeride tecavüz etme, h) Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama, i) Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama, ... Hallerinde asli kusurlu sayılırlar.



“Asli kusur” listesi, bilirkişinin/mahkemenin bakacağı kural ihlallerinin çekirdeğini verir; fakat tek başına otomatik sonuç doğurmaz. Örneğin hız, görüş, yol şartı, aydınlatma, kaçınılabilirlik gibi teknik unsurlar “asli kusur” hallerinin nasıl uygulandığını değiştirebilir.


2.3. Bilirkişi atanması ölçütü (CMK m.63)

CEZA MUHAKEMESİ KANUNU (5271) – Madde 63 (Bilirkişinin atanması)

Madde 63 – (1) Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına re'sen, Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin veya sanığın, müdafiinin veya kanunî temsilcinin istemi üzerine karar verilebilir. Ancak, genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukukî bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz.



Ölümlü kazalarda genellikle:

  • hız/çarpışma analizi,

  • fren izi,

  • görüş-aydınlatma,

  • yol geometrisi,

  • araç teknik arızası,

  • olayın kaçınılabilirliği gibi konular teknik olduğu için bilirkişi incelemesi “olmazsa olmaz” hale gelir.

2.4. Kusurun ceza hukuku niteliği: taksir ve bilinçli taksir (TCK m.22)


TÜRK CEZA KANUNU (5237) – Madde 22 (Taksir)

Madde 22- (2) Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.

(3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.



Ölümlü kazada kritik fark: Kusur yalnız “oran” değildir; ceza bakımından çoğu dosyada tartışma:

  • taksir mi,

  • bilinçli taksir mi,

  • dikkat/özen yükümlülüğünün ihlali hangi somut kural ve hangi teknik veriyle sabit, noktalarında yoğunlaşır.


3) İçtihatlarla çerçeve: bilirkişi ne yapar, hâkim ne yapar?

3.1. Ceza Genel Kurulu: bilirkişi teknikle sınırlı kalmalı; kusurluluk hâkime ait

Ceza Genel Kurulu 2017/704 E. , 2019/75 K.


Taksir dolayısıyla kusurun belirlenmesi normatif değerlendirmeyle mümkün olmakla birlikte, somut olayda dikkat ve özen yükümlülüğünün ihlâl edilip edilmediğinin belirlenmesi açısından bilirkişi incelemesi yaptırılabilir... Keza, ölüm veya yaralanma ile sonuçlanan bir trafik kazasında, sürücülerin trafik kurallarına uyup uymadıklarının, hangi trafik kuralının ne suretle ihlâl edildiğinin, trafiğe çıkarılan aracın teknik bakımdan herhangi bir arızası olup olmadığının belirlenmesi açısından da bilirkişi incelemesi yapılabilir. Ancak, bu durumlarda bilirkişinin yapacağı inceleme, işin tekniği ile sınırlı olmalıdır. Bunun dışında, bilirkişi tarafından münhasıran hâkimin yetkisinde bulunan kusurluluk konusunda herhangi bir değerlendirme yapılmamalıdır...



Benzer yönde:

Bu ne demek?Bilirkişi raporunda “%100 kusurlu” gibi sonuçlar görülebiliyor; fakat Ceza Genel Kurulu çizgisi şunu söylüyor: bilirkişi ölçer-biçer-açıklar, kural ihlalinin “hukuki kusurluluk” bağını kurmak ve nihai kusurluluğu takdir etmek mahkemenin görevidir. Uygulamada hâkimler bilirkişi oranlarından etkilenebilir; ama teorik olarak bağlı değillerdir.


3.2. Ceza Genel Kurulu: hâkim bilirkişiyle bağlı değildir, serbestçe takdir eder

Ceza Genel Kurulu 2013/771 E. , 2015/150 K.

... bu konuda tanzim edilen bilirkişi raporlarının hâkimin delilleri serbestçe takdir yetkisini elinden almayacağı, başka bir ifadeyle yargılamayı gerçekleştiren hâkimin bilirkişilerin tespit ettikleri kusurun varlığı ya da yokluğu ve belirledikleri kusur oranları ile bağlı bulunmadığı...


4) Ölümlü kazada kusur tespiti “hangi adımlarla” yapılır? (soruşturma/kovuşturma akışı)


Aşağıdaki akış, uygulamada en tipik senaryodur:

4.1. Olay yeri incelemesi ve delil tespiti (ilk kritik eşik)

Kusuru belirleyen ana veriler çoğu kez ilk saatlerde toplanır:

  • Araçların nihai konumu, çarpışma noktası

  • Fren izleri, lastik izleri, sürüklenme, savrulma

  • Yol çizgileri / trafik işaretleri / ışık sistemi

  • Aydınlatma, görüşü engelleyen unsurlar

  • Hava-yol şartları

  • Kamera kayıtları (belediye MOBESE, işyeri, otoban kameraları, araç içi kamera)

  • Tanık beyanları (erken alınması önemli)

  • Alkol/uyuşturucu muayenesi ve raporlar (özellikle sürücüler için)

  • Araçta teknik arıza iddiası varsa tespit (fren, lastik, direksiyon vb.)

Uyarı: Ölümlü kazalarda “kaza tespit tutanağı” tek başına çoğu kez yeterli görülmez; mutlaka keşif, bilirkişi, bazen yeniden canlandırma (rekonstrüksiyon) gerekir.


4.2. Bilirkişi incelemesi (trafik/otomotiv/yol)

CMK m.63 kapsamında savcılık veya mahkeme:

  • tek bilirkişi,

  • veya kurul (özellikle ağır/karmaşık dosyalarda) atayabilir.

Bu raporlarda şu sorulara teknik yanıt aranır:

  • Araçların tahmini hızları neydi?

  • Sürücüler hangi trafik kuralını hangi şekilde ihlal etti?

  • Çarpışma hangi şeritte / hangi noktada oldu?

  • Fren izi/hasar uyumu, çarpma açısı

  • Kaçınılabilirlik: sürücü dikkatli olsa kaza önlenebilir miydi?

  • Yol kusuru/işaretleme eksiği var mı? (varsa idare sorumluluğu da gündeme gelebilir)


4.3. Adli Tıp süreçleri (ölüm nedeni, travma uyumu)

Kusurun oranından bağımsız ama kusur tartışmasına dolaylı etkisi olabilir:

  • ölümün kaza ile illiyet bağı,

  • emniyet kemeri/koruyucu ekipman etkisi,

  • ölüm mekanizması (çarpma/ezilme/sekonder çarpma) gibi hususlar.


4.4. Keşif ve raporlar arası çelişki

Birden fazla rapor varsa (trafik polisi değerlendirmesi, özel bilirkişi, ATK trafik ihtisas vs.):

  • çelişki giderilmeden hüküm kurulması bozulma sebebi olabiliyor (uygulamada çok sık).

Özellikle hukuk yargılaması boyutunda Yargıtay, “ehil bilirkişiden gerekçeli rapor” vurgusunu güçlü yapar:,


5) Kusur tespiti hangi faktörlerle değişir? (ölümlü kazaya özgü kritik başlıklar)

5.1. Hız ve “güvenli hız” tartışması

  • Hız sınırına uyulsa bile; görüş, yol, trafik yoğunluğu, gece/yağış gibi şartlarda güvenli hız aşıldıysa kusur doğabilir.

  • Bu değerlendirme genellikle rekonstrüksiyon gerektirir.


5.2. Görüş–aydınlatma–reflektör–ikincil çarpma

Ölümlü kazalarda özellikle gece:

  • yaya görünürlüğü,

  • araç farları,

  • yol aydınlatması,

  • reflektör/uyarı levhası,

  • ikinci çarpmanın ilk olayla ilişkisi çok tartışılır.


5.3. Teknik arıza iddiası (fren patladı vb.)

Bu iddia varsa:

  • araç üzerinde teknik inceleme yapılması,

  • bakım kayıtları,

  • lastik/ABS/fren hidrolik sistemi vs. dosyanın yönünü değiştirir.


5.4. Birden fazla sorumlu: kusur oranı ile ceza/hukuk ayrımı

  • Ceza dosyasında “herkes kendi kusurundan sorumlu” değerlendirmesi yapılır (taksirde kişisellik).

  • Hukuk/ tazminatta ise (özellikle işleten-sürücü-sigorta) başka sorumluluk türleri devreye girebilir (müteselsil sorumluluk tartışmaları). Apilex içtihatlarında da müteselsil sorumluluğa atıf var:

  • 4. Hukuk Dairesi 2022/3287 E. , 2023/8728 K.


6) Uygulanabilir hukuki adımlar (sen hangi taraftasın ona göre)

Burada iki senaryo var; ikisini de “somut aksiyon” olarak yazıyorum.

A) Vefat edenin yakınları/katılan tarafsan

  1. Soruşturma dosyasına erişim ve delil talepleri: Kamera kayıtlarının celbi, HTS vb. (dosyaya göre), keşif talebi.

  2. Bilirkişi raporuna itiraz: Raporda eksik veri (ölçüm yok, kamera yok, aydınlatma yok, hız hesabı yok) varsa özellikle bunları hedef al.

  3. Yeni/kurul bilirkişi talebi: Dosya karmaşıksa tek bilirkişi yerine kurul talep etmek çoğu zaman daha sağlıklı olur (CMK m.63 mantığı).

  4. (Hukuk boyutu) Tazminat davası planı: Ceza dosyasındaki maddi olgular, hukuk davasını etkileyebilir. (Bu noktada ayrıca strateji gerekir.)

B) Şüpheli/sanık sürücü veya müdafiysen

  1. Teknik karşı inceleme: Fren izi ölçümü, çarpma noktası, hız hesabı, görüş mesafesi analizi… Rapora dayalı “karşı teknik mütalaa” çoğu zaman çok etkili olur.

  2. Bilinçli taksir tartışmasına odak (TCK m.22/3): Savcılık bilinçli taksir iddia ediyorsa, “öngörme” unsuru teknik verilerle (hız, alkol, manevra) temellendirilmeye çalışılır; buna karşı argüman geliştirilir.

  3. Münhasır kusur / illiyet kesilmesi senaryoları (olaya göre): Yayanın aniden çıkması, üçüncü kişinin tehlikeli davranışı, yol kusuru gibi noktalar teknik olarak ortaya konursa kusur dağılımı değişebilir.


7) Sonuç / Özet-Trafik Kazasında Kusur Tespiti

Ölümlü trafik kazasında kusur tespiti; olay yeri delilleri + CMK m.63 kapsamında teknik bilirkişi incelemesi + hâkimin normatif kusurluluk değerlendirmesi ile yapılır. Ceza Genel Kurulu’nun yerleşik yaklaşımına göre bilirkişi teknik tespitle sınırlı kalmalı, kusurluluk değerlendirmesinde hâkimin yerine geçmemelidir. En kritik nokta, ilk aşamada delillerin (kamera, iz, ölçüm, tanık) doğru toplanması ve bilirkişi raporunun denetlenebilir/çelişkisiz olmasıdır.


Ölümlü trafik kazalarında teknik karmaşıklığın giderilmesi ve raporlar arasındaki çelişkilerin çözümü noktasında "Uzman Mütalaası" (Uzman Görüşü) kritik bir rol oynamaktadır. CMK m. 67/6 ve HMK m. 293 uyarınca tarafların, dava konusu olayın teknik detaylarını aydınlatmak amacıyla uzmanından bilimsel mütalaa alma hakları mevcuttur. Özellikle hız analizi, çarpışma rekonstrüksiyonu (olay yeri canlandırması) ve kaçınılabilirlik gibi uzmanlık gerektiren konularda sunulan bu mütalaalar; adli makamlarca alınan bilirkişi raporlarındaki hataları somutlaştırmak, eksik incelemeleri tamamlamak ve mahkemeye denetlenebilir teknik bir bakış açısı sunmak açısından belirleyicidir. Yargıtay uygulamalarında da vurgulandığı üzere, mahkemece alınan bilirkişi raporu ile taraflarca sunulan uzman mütalaası arasında ciddi çelişkiler bulunması halinde, bu çelişki giderilmeden hüküm kurulması savunma hakkının kısıtlanması ve eksik inceleme olarak kabul edilmektedir.


Yorumlar

bottom of page