Uyuşturucu Testi Nedir? Adli ve Hukuki Boyutu | Aslan Kriminal

aslankriminal35
24 Ara 2025
6 dakikada okunur

Uyuşturucu testi (toksikoloji taraması), bir kişinin vücudunda yasa dışı maddelerin veya reçeteli ilaçların kötüye kullanımının olup olmadığını tespit etmek için yapılan tıbbi bir analizdir.

Bu testler; idrar, kan, saç, tükürük veya ter örnekleri kullanılarak gerçekleştirilebilir.

🔍 Uyuşturucu Testleri Neden Yapılır?

Uyuşturucu testleri farklı amaçlarla talep edilebilir:

İşe Alım Süreçleri: Bazı şirketler, özellikle güvenlik riski taşıyan pozisyonlar (şoförlük, operatörlük vb.) için rutin testler ister.
Spor Müsabakaları: Atletlerin performans artırıcı (doping) madde kullanıp kullanmadığını kontrol etmek için yapılır.
Adli ve Hukuki Durumlar: Trafik kazaları, velayet davaları veya denetimli serbestlik süreçlerinde zorunludur.
Tıbbi Tedavi: Acil durumlarda (bilinç kaybı, zehirlenme şüphesi) doğru müdahale için doktorlar tarafından istenir.

🧪 En Yaygın Test Yöntemleri

Kullanılan yönteme göre maddelerin vücutta tespit edilme süreleri değişiklik gösterir:

Test Türü	Tespit Süresi	Özellikleri
İdrar Testi	2-5 gün (Ortalama)	En yaygın yöntemdir; maliyeti düşüktür ve hızlı sonuç verir.
Kan Testi	Birkaç saat	Maddenin o an kanda aktif olup olmadığını gösterir. En kesin sonuçtur.
Saç Testi	90 güne kadar	Geçmişe dönük uzun süreli kullanımı tespit etmekte en başarılı yöntemdir.
Tükürük Testi	24-48 saat	Genellikle yol kenarı denetimlerinde pratik olduğu için tercih edilir.

⚠️ Önemli Bilgiler

Yalancı Pozitiflik: Bazı ağrı kesiciler, öksürük şurupları ve hatta haşhaşlı yiyecekler testin hatalı bir şekilde "pozitif" çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle test öncesi kullanılan ilaçlar mutlaka belirtilmelidir.
Doğrulama Testi: İlk tarama testi (tarama testi) pozitif çıkarsa, genellikle GC/MS (Gaz Kromatografisi/Kütle Spektrometrisi) adı verilen daha gelişmiş bir yöntemle sonucun doğrulanması istenir.

Hangi Maddeler Aranır?

Genellikle "Panel" adı verilen gruplar halinde bakılır. En yaygın bakılan maddeler arasında kenevir (THC), kokain, amphetaminler, opiatlar (eroin vb.) ve benzodiazepinler yer alır.

Yasal Çerçeve

Uyuşturucu testi, kişinin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığının tespiti amacıyla yapılan teknik ölçüm, biyolojik örnek (kan/idr ar/tükürük/saç vb.) analizi ve/veya adli-tıbbi incelemeler bütünüdür. Türkiye’de “uyuşturucu testi” denildiğinde, testin hangi amaçla yapıldığı (trafik denetimi mi, ceza soruşturması mı, cezaevi disiplini mi, işyeri/özel talep mi) çok önemlidir; çünkü hangi usulle örnek alınacağı, kim karar vereceği ve sonucun hangi işlemlere dayanak olacağı buna göre değişir.

Bu alanda temel hukuki çerçeve üç ana hat üzerinden kuruludur:

Ceza soruşturması/kovuşturması kapsamında (adli amaçla) test
Şüpheli veya sanıktan kan, tükürük, idrar gibi biyolojik örneklerin alınması, bir suça ilişkin delil elde etmeye yönelikse CMK m.75 kapsamına girer ve kural olarak hâkim/mahkeme kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı kararı ile yapılır. - Bu çerçevede “örnek almanın usulü” ve “hukuka uygunluk” çok kritik olup, hukuka aykırı alınan örnekler delil değerini kaybedebilir.
Trafikte uyuşturucu etkisi altında araç kullanımı şüphesiyle test
Karayolları Trafik Yönetmeliği m.97 uyarınca, teknik cihazla yapılan testte pozitif sonuç çıkması hâlinde sürücü adli tespit için kolluğa teslim edilip savcılık talimatıyla kan/tükürük/idrar örnekleri aldırılabilir. - Yine aynı maddede, teknik cihazı kabul etmeyen sürücü bakımından da ayrıca idari yaptırım öngörülür ve adli tespit süreci işletilir.
Uyuşturucu ile ilgili ceza hukuku sonuçları (kullanma vs. ticaret)
“Kullanmak için uyuşturucu bulundurma/kullanma” fiilleri için TCK m.191 önemlidir (kural olarak tedavi/denetimli serbestlik + kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi sonuçlar doğurabilir). - “İmal ve ticaret” gibi fiiller ise TCK m.188 kapsamında çok daha ağır yaptırımlara tabidir. - Bu ayrım, yapılan testin “hangi suça delil üretmeye çalıştığı” açısından pratikte belirleyicidir.

Aşağıda, bu çerçeveyi doğrudan metinle destekleyen temel maddeleri paylaşıyorum:

CMK m.75 – Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması

Şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınması Madde 75 – (Değişik: 25/5/2005 – 5353/2 md.)(1) Bir suça ilişkin delil elde etmek için şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılabilmesine ya da vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine; Cumhuriyet savcısı veya mağdurun istemiyle ya da re'sen hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkemenin onayına sunulur. Hâkim veya mahkeme, yirmidört saat içinde kararını verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.(2) İç beden muayenesi yapılabilmesi veya vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnekler alınabilmesi için müdahalenin, kişinin sağlığına zarar verme tehlikesinin bulunmaması gerekir.(3) İç beden muayenesi veya vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnekler alınması, ancak tabip veya sağlık mesleği mensubu diğer bir kişi tarafından yapılabilir.(4) Cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır.(5) Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, kişi üzerinde iç beden muayenesi yapılamaz; kişiden kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz.

Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=5271&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

Karayolları Trafik Yönetmeliği m.97 – Uyuşturucu/uyarıcı madde etkisi altında araç sürme yasağı (ilgili bentler)

Madde 97... :b) (Değişik:RG-17/4/2015-29329) Teknik cihazla yapılan test sonucunda, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığı yönünde pozitif sonuç alınan sürücü,5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında ... vücudundan kan, tükürük veya idrar gibi örnekler aldırılmak üzere ... götürülür. ... Trafik kuruluşunca ... sürücü belgesi beş yıl süreyle geçici olarak geri alınır.c) Teknik cihaz kullanılmasını kabul etmeyen sürücüye ... idari para cezası verilerek sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır ve sürücü ... tespit yaptırılmak üzere mahalli zabıtaya teslim edilir...

Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=8182&mevzuatTur=7&mevzuatTertip=5

TCK m.191 – Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma

Madde 191- (Değişik:18/6/2014 – 6545/68 md.)(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında ... beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. ...(3) Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır...(4) ... yükümlülüklere aykırılık, tekrar satın alma/bulundurma veya kullanma hâlinde hakkında kamu davası açılır.(5) ... ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.

Kaynak: https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=5237&mevzuatTur=1&mevzuatTertip=5

Uyuşturucu testinin “hukuka uygun örnek alma/karar” boyutuna ilişkin Yargıtay’ın önemli bir yaklaşımı da şudur: CMK m.75’teki usule uyulmadan (ör. sadece “savcı talimatıyla” ve hâkim onayı süreci işletilmeden) alınan biyolojik örnek raporlarının delil değeri tartışmalı hâle gelebilir. Bu konuya değinen örnek bir karar:

10. Ceza Dairesi 2023/13278 E. , 2024/17569 K.

... gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında Cumhuriyet Savcısının talimatıyla ... idrar örneği alınıp ... idrar testi raporu tanzim edildiği, Mahkemesince de söz konusu raporun dayanak gösterilerek ... mahkumiyetine ... karar verildiği anlaşılmış ise de,5271 sayılı Kanun'un 75 inci maddesinde yer alan "... vücuttan kan veya benzeri biyolojik örneklerle saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınabilmesine; ... hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından karar verilebilir. Cumhuriyet savcısının kararı, yirmidört saat içinde hâkim veya mahkeme onayına sunulur..." ...

İçtihatın tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.

Kaynak: 10. Ceza Dairesi 2023/13278 E. ,2024/17569 K.

1) Uyuşturucu testi nedir? (Pratik tanım)

Uyuşturucu testi; vücutta uyuşturucu/uyarıcı madde varlığını veya metabolitlerini tespit etmek için yapılan incelemelerdir. Test, şu üç seviyede görülebilir:

Tarama testi (screening): Hızlı, ön sonuç verir (ör. bazı tükürük testleri, hızlı idrar testleri).
Doğrulama testi (confirmatory): Laboratuvar analiziyle (çoğunlukla GC-MS/LC-MS gibi yöntemlerle) kesinleştirir.
Adli raporlama: Sonucun adli süreçte kullanılabilir formatta raporlanması (ör. Adli Tıp/ yetkili laboratuvar raporu).

Hukuken önemli nokta: Tarama testleri pratikte “şüpheyi kuvvetlendiren” rol oynasa da, özellikle ceza yargılamasında çoğu zaman doğrulama testleri ve usule uygun örnek alma kritik hâle gelir.

2) Hangi örneklerle yapılır? (Kan–idrar–tükürük–saç)

Uyuşturucu testleri şu örneklerle yapılabilir:

İdrar testi: En yaygın; birçok madde idrarda daha uzun süre iz bırakabilir.- Kan testi: Daha çok “yakın zamanda kullanım/etki” tartışmalarında değerlidir.- Tükürük testi: Trafikte hızlı tarama için pratik; ancak doğrulama gerekebilir.
Saç örneği: Daha uzun dönem kullanım geçmişi hakkında fikir verebilir (adli/özel durumlarda).

CMK m.75 metninde de “kan veya benzeri biyolojik örnekler, saç, tükürük, tırnak” gibi örnekler açıkça sayılmıştır (yukarıdaki mevzuat kesiti).

3) Uyuşturucu testi hangi durumlarda istenir? (Senaryolar)

A) Trafik denetiminde

Teknik cihazla tarama yapılabilir (Karayolları Trafik Yönetmeliği m.97).- Pozitif/itiraz/cihazı reddetme durumlarında adli tespit için biyolojik örnek alınması gündeme gelir.

B) Ceza soruşturmasında (TCK m.191 gibi)

Kullanma/bulundurma şüphesinde adli tespit amaçlı örnek alınabilir.- Burada CMK m.75 usulü (karar/ onay/ sağlık koşulu/ ehil kişi) önem kazanır.

C) Cezaevi/infaz süreçleri

Bazı içtihatlarda idrar/kan tespit süreleri, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gibi tartışmalar görülür (özellikle “nerede/ ne zaman kullanıldı” meselesi).

4) Test sonucu neye yol açar? (Hukuki sonuçlara bağlanması)

Bu, “testin yapıldığı bağlam”a göre değişir:

Trafikte: İdari para cezası, ehliyetin geri alınması gibi idari yaptırımlar + şartları varsa adli süreçler.- Kullanma (TCK m.191): Soruşturmada çoğu kez kamu davasının açılmasının ertelenmesi + denetimli serbestlik + gerekirse tedavi gibi mekanizmalar devreye girebilir.- Ticaret/imal (TCK m.188): Çok ağır cezalar söz konusu olabilir; burada testten ziyade “madde”nin ele geçirilmesi ve kriminal inceleme daha belirleyicidir.

5) Sık karıştırılan nokta: “Pozitif çıktı” her zaman “suç kesin” demek mi?

Her zaman değil. Özellikle ceza muhakemesi açısından iki temel tartışma çıkar:

Usul tartışması: Örnek alma CMK m.75’e uygun mu? (karar, onay, sağlık personeli, vb.)
Maddi tartışma: Pozitiflik “ne zaman/nerede kullanım”ı kesin gösteriyor mu? (tespit süreleri, kronik kullanım, pasif maruziyet iddiaları, vb.)

Bu yüzden bir uyuşturucu testinin “adı” kadar, hangi örnekle, hangi yöntemle, hangi kurum tarafından, hangi karar/usulle alındığı belirleyicidir.

Sonuç / Özet

Uyuşturucu testi, kişinin uyuşturucu/uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit için yapılan biyolojik örnek analizleri ve teknik ölçümlerdir.- Adli amaçla (ceza soruşturması/kovuşturması) yapılan testlerde temel kural CMK m.75’tir: örnek alma için hâkim/mahkeme kararı (veya gecikmede savcı kararı + 24 saat içinde onay) ve işlemin sağlık personelince yapılması gerekir.- Trafikte teknik cihazla tarama + gerektiğinde adli örnek alma süreci Karayolları Trafik Yönetmeliği m.97 üzerinden işler.- Test sonucu, bağlama göre TCK m.191 (kullanma/bulundurma) veya farklı yaptırımlara (trafik/idari) bağlanabilir.- Pozitif test, tek başına her durumda “kesin mahkûmiyet” anlamına gelmez; usul ve bilimsel doğrulama boyutu önemlidir.

İstersen, “uyuşturucu testi”ni hangi bağlamda sorduğunu (trafikte mi, adli soruşturmada mı, işyeri/özel amaçla mı) söylersen, o senaryoya göre hakların, yükümlülüklerin, itiraz yollarının nasıl işlediğini adım adım açıklayabilirim.